Jan 29, 2026

Czy model Bielik 11b v3.0 jest w stanie rozwiązać zadania maturalne z języka polskiego?

Przetestujmy całkiem jeszcze świeży model (wyszedł w grudniu 2025) rozwijany przez Fundację SpeakLeash, jej partnerów oraz społeczność: Bielik-11B-v3.0-Instruct-GGUF

Modele udostępniane w ramach projektu Bielik są open-source lub na przystępnych licencjach (Apache 2.0, MIT), każdy może je pobrać, używać i rozwijać.

Sprawdźmy jak model szkolony na dużej ilości polskich danych (ponad 54%), uruchomiony na “zwykłym PC” z konsumencką kartą graficzną, poradzi sobie z zadaniami maturalnymi z języka polskiego na poziomie podstawowym. Arkusze z Matury 2025 udostępnia na swojej stronie internetowej Centralna Komisja Edukacyjna (CKE). My w testach skorzystamy z zadań z Arkusza 1 - Testy (MPOP-P1-100-A-2505). Wypracowanie (zadanie 15) odpuszczamy.

Technikalia

Środowisko testowe

Testy wykonam na karcie Nvidia RTX 4070 Ti SUPER z 16 GB VRAM (Driver Version: 580.126.09, CUDA Version: 13.0) w systemie Linux. Model będzie uruchomiony w dockeryzowanej Ollama korzystającej z GPU, z parametrami ustawiającymi KV cache, Flash Attention i Context Length:

docker run -d --gpus=all -v ollama:/root/.ollama -p 11434:11434 --name ollama_gpu -e OLLAMA_KV_CACHE_TYPE=q4_0 -e OLLAMA_CONTEXT_LENGTH=16000 -e OLLAMA_FLASH_ATTENTION=1 ollama/ollama

Szczegóły modelu Bielik 11b v3.0

Specyfikacja: Bielik 11b v3: Multilingual Large Language Model for European Languages
W testach użyję kwantyzowanego modelu Bielik-11B-v3.0-Instruct.Q6_K.gguf

Za twórcami modelu:

DISCLAIMER: Be aware that quantised models show reduced response quality and possible hallucinations!

Model w wersji Q6_K standardowo wykorzystuje 8-bitową kwantyzację (Q8_K) dla wszystkich wag, aby zapewnić wyższą precyzję.

Model, KV cache i kontekst powinny zająć w okolicach 10GB VRAM.

root@8fded8351a7a:/# ollama ps
NAME                                        ID              SIZE     PROCESSOR    CONTEXT    UNTIL              
speakleash/bielik-11b-v3.0-instruct:Q6_K    72c6c082cc75    10 GB    100% GPU     16000      4 minutes from now

Informacje o modelu od Ollama:

ollama show speakleash/bielik-11b-v3.0-instruct:Q6_K
  Model
    architecture        llama    
    parameters          11.2B    
    context length      32768    
    embedding length    4096     
    quantization        Q6_K     

  Capabilities
    completion    
    tools         

  Parameters
    stop           "<|start_header_id|>"    
    stop           "<|end_header_id|>"      
    stop           "<|eot_id|>"             
    temperature    0.1

Sposób testowania

Bielik “uczeń” rozwiąże zadanie, które następnie sprawdzi Bielik “egzaminator”. Tak, wiem, model ocenia sam siebie - można to mocno kwestionować.
Model LLM korzysta tylko z wyuczonej wiedzy oraz informacji dostarczonych w promptach. Bielik celowo nie będzie w ramach tych testów korzystać z wiedzy wyszukiwarek internetowych, RAG, MCP, “skills” czy innych “tools”.

Bielik Uczeń

Model dostanie instrukcję systemową (system_prompt) określającą, bez wchodzenia nadmiernie w detale, realia i ogólne wymagania stawiane przed uczniem:

Jesteś uczniem, który rozwiązuje test na egzaminie maturalnym z języka polskiego.
Masz 19 lat i komunikujesz się w języku polskim.
Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi.
Odpowiadaj tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami – chyba że w zadaniu polecono inaczej.
Dokładnie przeanalizuj zadanie i udziel odpowiedzi oczekiwanej w zadaniu, bez wyjaśniania swojej decyzji.
Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.

Każde zadanie będzie podane w formacie markdown w formie jak najbardziej zbliżonej do tego, co otrzymał uczeń w arkuszu z testami na maturze. Np.:

# Zadanie

Rozstrzygnij, czy w tekście Carla Sagana i w tekście Marty Trepczyńskiej jest mowa o takiej samej przyczynie zainteresowania kosmosem. W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.

## Format odpowiedzi:

Rozstrzygnięcie: (tak / nie)
Uzasadnienie: (akapit)

Struktura user prompt:

  <TEKST_TEN_CZAS_BACZYNSKI>
  Autor: Krzysztof Kamil Baczyński
  
  Tytuł: Ten czas
  
  Miła moja, kochana. Taki to mroczny czas.
  
  [...]
  
  ---
  
  Krzysztof Kamil Baczyński, Ten czas, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.
  </TEKST_TEN_CZAS_BACZYNSKI>
  
  Zadanie do wykonania:
  <TASK>
  # Zadanie
  
  W kontekście przytoczonego fragmentu wiersza "Ten czas" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania "przejdziem w mit"
  </TASK>

Każde zadanie będzie rozwiązane w nowym kontekście (brak historii) - 1-shot.

Bielik Egzaminator

CKE udostępnia obok arkuszy z testami, także “Zasady oceniania rozwiązań zadań”, gdzie moźna znaleźć “Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej”, a także “wymagania ogólne”, “wymagania szczegółowe”, “zasady oceniania” oraz “przykładowe odpowiedzi” dla każdego zadania. Wykorzystam te informacje w promptach egzaminatora.

Model odgrywający rolę egzaminatora dostanie system prompt:

Jesteś egzaminatorem specjalizującym się w języku polskim.
Sprawdzasz zadania rozwiązane przez uczniów podczas testu na egzaminie maturalnym z języka polskiego.
Oceniaj odpowiedzi uczniów zgodnie z podanymi zasadami oceniania. Udzielaj uzasadnienia swojej oceny.
Przydzielaj punkty zgodnie z zasadami oceniania.
Komunikujesz się tylko w języku polskim.

Struktura user prompt dla egzaminatora zawiera w sobie zasady oceniania (ogólne i dla zadania), teksty do zadania, zadanie i rozwiązanie ucznia, zadanie do wykonania przez egzaminatora:

<RULES>
# Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej

Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki...
</RULES>

<TEKST_TEN_CZAS_BACZYNSKI>
Autor: Krzysztof Kamil Baczyński

Tytuł: Ten czas

Miła moja, kochana. Taki to mroczny czas.

[...]

---

Krzysztof Kamil Baczyński, Ten czas, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.
</TEKST_TEN_CZAS_BACZYNSKI>

Zadanie do oceny:
<TASK_TO_EVALUATE>
# Zadanie

W kontekście przytoczonego fragmentu wiersza "Ten czas" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania "przejdziem w mit".</TASK_TO_EVALUATE>

Z odpowiedzią do oceny:
<RESPONSE>
W wierszu "Ten czas" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego sformułowanie "przejdziem w mit" odnosi się do...
</RESPONSE>

Zasady oceniania konkretnego zadania:
<TASK_SPECIFIC_RULES>
## Wymagania szczegółowe

* Zdający interpretuje treści symboliczne utworu literackiego;
* Zdający rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów.

## Zasady oceniania

* 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania.
* 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

## Przykładowe odpowiedzi

* Sformułowanie przejdziem w mit...
* Ten fragment wiersza można interpretować...
</TASK_SPECIFIC_RULES>

Twoje zadanie: Oczekuj, że uczeń dostarczył odpowiedź - brak odpowiedzi, to zawsze 0 punktów.
Bazując tylko na powyższych zasadach oceniania (RULES i TASK_SPECIFIC_RULES), oceń odpowiedź jako poprawną lub niepoprawną, oraz oceń punktowo ocenianą odpowiedź (RESPONSE).
Szczegółowo uzasadnij swoją ocenę odnosząc się do zasad.

Każde zadanie będzie sprawdzane w nowym kontekście (brak historii) - 1-shot.

Wyniki

Zaprezentuję tutaj listę zadań (bez tekstów do zadań, tych szukaj w arkuszu z zadaniami od CKE), ich przykładowe rozwiązania przez Bielika Ucznia oraz oceny tychże rozwiązań wystawione przez Bielika Egzaminatora. Wyniki pochodzą z podejścia 1-shot, choć w fazie przygotowań wykonywałem wielokrotne próby weryfikujące.

Uwaga: Przytoczone rozwiązania mogą w części lub całości być niepoprawne. Służą tylko wizualizacji i szybkiemu sprawdzeniu jak w różnych zadaniach maturalnych z języka polskiego spisuje się Bielik.

Zadanie 1

Na podstawie tekstu Carla Sagana wyjaśnij sens zdania: Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród „wędrowców”.

Rozwiązanie

Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród „wędrowców" oznacza, że ludzkość zaczęła eksplorować planety Układu Słonecznego, które dawniej były obserwowane jako tajemnicze, poruszające się światła na niebie. Autor podkreśla, że dzięki misjom kosmicznym, takim jak te prowadzone przez Stany Zjednoczone i Związek Radziecki, udało się zbadać te ciała niebieskie z bliska – przelatywać obok nich, okrążać je lub lądować na nich. To zdanie symbolizuje przejście od biernej obserwacji do aktywnego poznawania kosmosu, co pozwoliło odkryć nieznane wcześniej zjawiska, takie jak ogromne wulkaniczne formacje czy inne unikalne cechy planet.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i w pełni realizuje polecenie zadania. Uczeń wyjaśnia sens zdania, odwołując się do tekstu Carla Sagana, wskazując na przejście ludzkości od biernej obserwacji planet do ich aktywnej eksploracji. Odpowiedź jest spójna, logiczna i zawiera kluczowe informacje z tekstu, takie jak misje kosmiczne, badanie planet oraz odkrycie nowych zjawisk. Nie ma w niej błędów merytorycznych ani językowych.

**Ocena:** 1 punkt (w pełni poprawna)

**Uzasadnienie:**
- Odpowiedź jest zgodna z tekstem źródłowym i precyzyjnie wyjaśnia sens zdania.
- Uczeń odwołuje się do konkretnych przykładów z tekstu (misje kosmiczne, badanie planet).
- Odpowiedź jest spójna i logiczna, nie zawiera błędów ani dodatkowych, niepotrzebnych informacji.
- Spełnia wszystkie wymagania zasad oceniania (przetwarzanie informacji, odczytywanie znaczeń jawne i ukryte).

Zadanie 2

Rozstrzygnij, czy w tekście Carla Sagana i w tekście Marty Trepczyńskiej jest mowa o takiej samej przyczynie zainteresowania kosmosem. W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.

Rozstrzygnięcie: (tak / nie)

Uzasadnienie: (akapit)

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: tak
Uzasadnienie: W obu tekstach przyczyną zainteresowania kosmosem jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy istnieją inne miejsca we wszechświecie, gdzie mogłoby rozwijać się życie podobne do ziemskiego. Carl Sagan opisuje historyczne zainteresowanie planetami i współczesne badania Układu Słonecznego, które pozwalają lepiej zrozumieć Ziemię. Marta Trepczyńska skupia się na współczesnych planach kolonizacji innych planet, takich jak Mars czy Wenus, co również wynika z chęci znalezienia alternatywnych miejsc do życia dla ludzkości. Oba teksty podkreślają, że badania kosmosu są motywowane potrzebą zrozumienia naszego miejsca we wszechświecie i poszukiwaniem możliwości przetrwania gatunku ludzkiego poza Ziemią.

Ocena

Odpowiedź ucznia:
Rozstrzygnięcie: tak
Uzasadnienie: W obu tekstach przyczyną zainteresowania kosmosem jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy istnieją inne miejsca we wszechświecie, gdzie mogłoby rozwijać się życie podobne do ziemskiego. Carl Sagan opisuje historyczne zainteresowanie planetami i współczesne badania Układu Słonecznego, które pozwalają lepiej zrozumieć Ziemię. Marta Trepczyńska skupia się na współczesnych planach kolonizacji innych planet, takich jak Mars czy Wenus, co również wynika z chęci znalezienia alternatywnych miejsc do życia dla ludzkości. Oba teksty podkreślają, że badania kosmosu są motywowane potrzebą zrozumienia naszego miejsca we wszechświecie i poszukiwaniem możliwości przetrwania gatunku ludzkiego poza Ziemią.

Ocena: 2 punkty

Uzasadnienie:
Odpowiedź ucznia jest zgodna z wymaganiami szczegółowymi, ponieważ przetwarza i hierarchizuje informacje z obu tekstów oraz odczytuje informacje jawne i ukryte. Uczeń poprawnie rozstrzyga, że przyczyna zainteresowania kosmosem jest taka sama w obu tekstach - poszukiwanie miejsc do życia poza Ziemią. Uzasadnienie odwołuje się do obu tekstów i zawiera trafne porównanie motywacji przedstawionych przez Carla Sagana i Martę Trepczyńską. Odpowiedź jest spójna, logiczna i w pełni realizuje zadanie.

Zadanie 3

Wyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu jest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij odpowiedź.

Format odpowiedzi: jeden akapit.

Rozwiązanie

Zgodnie z tekstem Carla Sagana, nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa, ponieważ obecnie żadnego człowieka, nawet najbogatszego, nie stać na taką podróż. Ponadto brak krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. Eksploracja kosmosu wymaga ogromnych nakładów finansowych i jest realizowana głównie przez państwa lub grupy państw, które uznają to za korzystne dla siebie lub całego rodzaju ludzkiego. W tekście Marty Trepczyńskiej również mowa o ograniczeniach w eksploracji kosmosu, ale skupia się ona bardziej na wyzwaniach technologicznych i biologicznych związanych z kolonizacją innych planet, takich jak Mars czy Wenus, oraz na badaniach nad możliwością życia w kosmosie. Oba teksty podkreślają, że obecny stan wiedzy i warunki nie sprzyjają łatwej kolonizacji innych światów.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zasad oceniania. Uczeń wyjaśnił, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa, odwołując się do kwestii finansowych i braku krótkoterminowych zysków. Następnie porównał to z tekstem Marty Trepczyńskiej, wskazując, że skupia się on na wyzwaniach technologicznych i biologicznych. Odpowiedź jest zgodna z oboma tekstami i zawiera trafne uzasadnienie.

**Ocena:** 2 punkty  
**Uzasadnienie:** Odpowiedź poprawnie wyjaśnia przyczyny ograniczeń w podróży na Marsa według Sagana i porównuje je z treścią tekstu Trepczyńskiej, odwołując się do różnych aspektów (finansowych vs. technologiczno-biologicznych). Odpowiedź jest spójna, oparta na tekstach i zawiera trafne rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie.

Zadanie 4

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Carla Sagana albo do tekstu Marty Trepczyńskiej. Zaznacz “P”, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo “F” – jeśli jest fałszywe.

	Stwierdzenie	P	F
1	Czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście Carla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem a czytelnikami.	☐	☐
2	W sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący.	☐	☐

Rozwiązanie

Aby rozwiązać zadanie, należy dokładnie przeanalizować oba teksty i sprawdzić prawdziwość podanych stwierdzeń.

### Tekst 1: Carl Sagan
Stwierdzenie 1: *Czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście Carla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem a czytelnikami.*

- W tekście Carla Sagana występują czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej (np. "wyobrażam sobie", "znaleźliśmy", "odkryliśmy"), co sugeruje, że autor zwraca się do czytelników jako wspólnoty. Taki zabieg rzeczywiście służy zmniejszeniu dystansu i zaangażowaniu odbiorcy.
- **Ocena: P (Prawda)**

### Tekst 2: Marta Trepczyńska
Stwierdzenie 2: *W sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący.*

- W tekście pojawia się sformułowanie "dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie". Jest to stwierdzenie faktograficzne, opisujące rzeczywistość bez wyraźnego wartościowania. Nie ma tu przymiotnika oceniającego (np. "strasznie długo" lub "niesamowicie krótko").
- **Ocena: F (Fałsz)**

### Podsumowanie
| id | Stwierdzenie | P | F |
|----|----------|---|---|
| 1 | Czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście Carla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem a czytelnikami. | P |  |
| 2 | W sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący. |  | F |

**Ostateczna odpowiedź:**  
1. P  
2. F

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i w pełni realizuje założenia zadania. Uczeń dokładnie przeanalizował oba teksty, prawidłowo ocenił stwierdzenia dotyczące środków językowych (czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej u Sagana oraz braku przymiotnika wartościującego u Trepczyńskiej) i przedstawił uzasadnienie dla każdej oceny. Odpowiedź jest zgodna z tekstami źródłowymi, precyzyjna i wyczerpująca.

**Ocena:** 2 punkty (po 1 za każde stwierdzenie)

**Uzasadnienie:**

1. **Stwierdzenie 1:** Uczeń poprawnie zidentyfikował funkcję czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej u Sagana jako zmniejszanie dystansu między autorem a czytelnikami. To trafna analiza, oparta na konkretnych przykładach z tekstu (np. "wyobrażam sobie", "znaleźliśmy").

2. **Stwierdzenie 2:** Uczeń słusznie uznał, że w zdaniu "dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie" nie ma przymiotnika wartościującego. To stwierdzenie faktograficzne, pozbawione oceny, co uczeń prawidłowo wyjaśnił.

Odpowiedź jest zgodna z zasadami oceniania: precyzyjna, oparta na tekstach i uzasadniona.

Zadanie 5

Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: odkrywanie kosmosu jako potrzeba człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.

Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Rozwiązanie

Odkrywanie kosmosu jest głęboko zakorzenioną potrzebą człowieka, wynikającą z ciekawości i dążenia do poznania wszechświata. Teksty podkreślają historyczne znaczenie obserwacji planet, które od starożytności inspirowały naukę. Współczesne misje kosmiczne, jak sondy badające planety Układu Słonecznego czy poszukiwania życia poza Ziemią, pokazują postęp technologiczny i determinację ludzkości. Mimo trudności, takich jak ekstremalne warunki na innych planetach (np. Wenus) czy ograniczenia zdrowotne w kosmosie, badania NASA i innych agencji wskazują na ciągłe dążenie do kolonizacji, np. Marsa lub Księżyca. Choć obecnie życie poza Ziemią jest wyzwaniem, nauka nieustannie pracuje nad przezwyciężeniem tych barier, co podkreśla fundamentalną rolę eksploracji kosmosu dla przyszłości ludzkości.

Ocena

Odpowiedź ucznia:
<RESPONSE>

Odkrywanie kosmosu jest głęboko zakorzenioną potrzebą człowieka, wynikającą z ciekawości i dążenia do poznania wszechświata. Teksty podkreślają historyczne znaczenie obserwacji planet, które od starożytności inspirowały naukę. Współczesne misje kosmiczne, jak sondy badające planety Układu Słonecznego czy poszukiwania życia poza Ziemią, pokazują postęp technologiczny i determinację ludzkości. Mimo trudności, takich jak ekstremalne warunki na innych planetach (np. Wenus) czy ograniczenia zdrowotne w kosmosie, badania NASA i innych agencji wskazują na ciągłe dążenie do kolonizacji, np. Marsa lub Księżyca. Choć obecnie życie poza Ziemią jest wyzwaniem, nauka nieustannie pracuje nad przezwyciężeniem tych barier, co podkreśla fundamentalną rolę eksploracji kosmosu dla przyszłości ludzkości.
</RESPONSE>

Ocena odpowiedzi:

**Treść (3 punkty):**
- **A. Przedstawienie stanowiska każdego autora:** Odpowiedź poprawnie przedstawia kluczowe informacje z obu tekstów, wskazując na ciekawość człowieka (Sagan) oraz potrzebę znalezienia nowej planety dla ludzkości (Trepczyńska).
- **B. Zestawienie stanowisk obu autorów:** Odpowiedź zestawia punkty wspólne (ciekawość, badania kosmosu) i rozbieżne (motywacja: ciekawość vs. przetrwanie).
- **C. Spójność:** Notatka jest logiczna i spójna, łącząc oba teksty w jedną całość.
- **D. Długość:** Odpowiedź mieści się w limicie 60-90 wyrazów (85 wyrazów).

**Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna (1 punkt):**
- Tekst jest poprawny pod względem językowym, z drobnymi usterkami interpunkcyjnymi (np. brak przecinka po „np.”). Dopuszczalne są dwa błędy, więc ocena: **1 punkt**.

**Łączna ocena:** 4 punkty (3 za treść + 1 za poprawność językową).

**Uzasadnienie:** Odpowiedź spełnia wszystkie kryteria zasad oceniania, precyzyjnie syntetyzując informacje z obu tekstów i zachowując poprawność językową.

Zadanie 6

Do których postaci mitologicznych nawiązują przytoczone fragmenty wierszy?
Każdemu z fragmentów wierszy A–B przyporządkuj po jednej postaci mitologicznej wybranej spośród 1–4. Wpisz numer wybranej postaci mitologicznej w odpowiednie miejsce w tabeli.

## Postać mitologiczna
1. Herakles
2. Charon
3. Syzyf
4. Ikar

## Tabela

| id | Fragment wiersza | Postać mitologiczna |
|-|-|-|
| A | Jest pracowity, silny i wytrwały, Lwia skóra nagie barki mu pokrywa, Lecz wobec pana swojego nieśmiały, Łańcuchów swoich sam kuje ogniwa (Adam Asnyk)| |
| B | Był taki młody nie rozumiał że skrzydła są tylko przenośnią trochę wosku piór i pogarda dla praw grawitacji nie mogą utrzymać ciała na wysokości wielu stóp (Zbigniew Herbert) | |

Rozwiązanie

Aby rozwiązać to zadanie, należy przeanalizować oba fragmenty wierszy i porównać je z opisami postaci mitologicznych podanych w tabeli.

### Fragment A:
*Jest pracowity, silny i wytrwały, Lwia skóra nagie barki mu pokrywa, Lecz wobec pana swojego nieśmiały, Łańcuchów swoich sam kuje ogniwa (Adam Asnyk)*

Ten fragment opisuje postać, która jest pracowita, silna i wytrwała. Nosi lwią skórę, co może symbolizować siłę lub odwagę. Jednak jest nieśmiała wobec swojego pana i sam kuje łańcuchy, które go ograniczają. To przypomina mitologiczną postać Syzyfa, który był zmuszony do wiecznego wtaczania kamienia na górę, co jest symbolem ciężkiej i bezcelowej pracy. Jednak opis nie pasuje idealnie do Syzyfa, ponieważ Syzyf nie jest przedstawiany jako pracowity czy silny w tradycyjnym sensie, a raczej jako postać skazana na wieczne cierpienie.

Bardziej pasującą postacią wydaje się być **Herakles (1)**, który jest znany ze swojej siły i pracowitości. Herakles wykonywał dwanaście prac, które wymagały ogromnej siły i wytrwałości. Opis "łańcuchów swoich sam kuje ogniwa" może symbolizować jego ciężką pracę i poświęcenie, mimo że jest nieśmiały wobec swojego pana (może to być metafora dla jego obowiązków i zadań).

### Fragment B:
*Był taki młody nie rozumiał że skrzydła są tylko przenośnią trochę wosku piór i pogarda dla praw grawitacji nie mogą utrzymać ciała na wysokości wielu stóp (Zbigniew Herbert)*

Ten fragment opisuje młodego człowieka, który nie rozumie, że skrzydła są tylko przenośnią. Używa metafor związanych z lotem i grawitacją, co bezpośrednio nawiązuje do mitu o Ikarze. Ikar był młodym człowiekiem, który próbował latać przy użyciu skrzydeł zrobionych z wosku i piór, ignorując ostrzeżenia swojego ojca Dedala. Jego próba latania zakończyła się upadkiem do morza.

### Podsumowanie:
- Fragment A nawiązuje do **Heraklesa (1)**.
- Fragment B nawiązuje do **Ikara (4)**.

| id | Fragment wiersza | Postać mitologiczna |
|----|------------------|----------------------|
| A  | Jest pracowity, silny i wytrwały... | Herakles (1) |
| B  | Był taki młody nie rozumiał że skrzydła są tylko przenośnią... | Ikar (4) |

**Odpowiedź:**
A: 1, B: 4

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wszystkie wymagania zadania. Uczeń prawidłowo przyporządkował postacie mitologiczne do fragmentów wierszy, wykazując się zrozumieniem nawiązań literackich.

### Analiza odpowiedzi:
1. **Fragment A**: Uczeń poprawnie zidentyfikował nawiązanie do **Heraklesa (1)**. Opis pracowitości, siły i wytrwałości oraz metafora kucia łańcuchów odpowiadają charakterystyce Heraklesa, który wykonywał dwanaście prac wymagających ogromnego wysiłku.
2. **Fragment B**: Uczeń prawidłowo przyporządkował **Ikara (4)**. Fragment mówi o młodym człowieku, który nie rozumie, że skrzydła są tylko przenośnią, co bezpośrednio nawiązuje do mitu o Ikarze i jego tragicznym locie.

### Zgodność z zasadami oceniania:
- **Zasada 1**: Odpowiedź jest merytorycznie poprawna i spełnia warunki zadania.
- **Zasada 2**: Uczeń nie podał kilku odpowiedzi dla jednego fragmentu, więc nie ma problemu z wyborem błędnych rozwiązań.
- **Zasada 3**: Odpowiedź zawiera analizę, a nie tylko cytat, więc spełnia wymagania.
- **Zasada 4**: Brak informacji zaprzeczających rozwiązaniu, odpowiedź jest spójna.
- **Zasada 5**: Brak błędów rzeczowych dotyczących lektur obowiązkowych.
- **Zasada 6**: Nie dotyczy, ponieważ zadanie nie wymaga oznaczania odpowiedzi.
- **Zasada 7**: Brak treści obraźliwych lub wulgarnych.

### Ocena punktowa:
Zgodnie z zasadami oceniania, za poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli przyznaje się **1 punkt**. Uczeń spełnił ten warunek.

### Uzasadnienie:
Odpowiedź jest precyzyjna, jasno sformułowana i poprawna merytorycznie. Uczeń wykazał się znajomością mitologii oraz umiejętnością analizy literackiej, co jest zgodne z wymaganiami zadania.

**Ostateczna ocena: 1 punkt.**

Zadanie 7.1

Wyjaśnij, czym się różni postawa życiowa zalecana w przytoczonym fragmencie “Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” od postawy życiowej zalecanej w przytoczonym fragmencie wiersza “Wiosna” Jana Andrzeja Morsztyna. W odpowiedzi odwołaj się do każdego z tekstów.

Format odpowiedzi: akapit.

Rozwiązanie

Postawa życiowa zalecana w "Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" skupia się na moralnym i duchowym przygotowaniu do śmierci, podkreślając znaczenie cnotliwego życia i pokory. Śmierć wskazuje, że dobra materialne są przemijające, a prawdziwa nagroda czeka tych, którzy prowadzili surowy tryb życia i mieli czyste serca. Z kolei w "Wiośnie" Jana Andrzeja Morsztyna dominuje zachęta do korzystania z życia w pełni, bez oglądania się na przyszłość. Wiersz podkreśla ulotność ludzkiego istnienia i konieczność szybkiego działania, by wykorzystać dany czas. Oba teksty łączy motyw śmierci jako nieuniknionego końca, ale różnią się w podejściu do życia – pierwszy promuje ascezę i pobożność, drugi hedonizm i chwytanie dnia.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń wyjaśnił różnicę między postawami życiowymi zalecanymi w obu tekstach, odwołując się do każdego z nich. W "Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" podkreślono znaczenie cnotliwego życia i pokory wobec śmierci, podczas gdy w "Wiośnie" Jana Andrzeja Morsztyna dominuje zachęta do korzystania z życia. Odpowiedź jest spójna, logiczna i odnosi się do kluczowych elementów obu tekstów.

**Ocena:** 1 punkt (maksymalna możliwa)

**Uzasadnienie:**
- Odpowiedź poprawnie identyfikuje i porównuje postawy życiowe z obu tekstów.
- Uczeń odwołuje się do treści obu utworów, co jest wymagane w zadaniu.
- Odpowiedź jest jasna i zrozumiała, nie zawiera błędów merytorycznych.
- Spełnia wszystkie kryteria oceny określone w zasadach (RULES i TASK_SPECIFIC_RULES).

Zadanie 7.2

Podaj nazwę epoki, w której powstała “Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, a następnie wykaż zgodność postawy zalecanej w przytoczonym fragmencie tego utworu ze światopoglądem rozpoznanej epoki.

Format odpowiedzi:

Nazwa epoki: (zdanie)
Zgodność postawy ze światopoglądem epoki: (akapit)

Rozwiązanie

Nazwa epoki: Średniowiecze

Zgodność postawy ze światopoglądem epoki: Fragment "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" wyraźnie odzwierciedla średniowieczny światopogląd, który koncentrował się na przemijalności życia i wartościach duchowych. Tekst podkreśla, że dobra materialne (odzienie, obłudne jimienie) są zwodnicze i nietrwałe ("Przeminęło jak obłoki"), co jest charakterystyczne dla średniowiecznej idei marności świata (vanitas). Zalecana postawa to skromność, pobożność i przygotowanie na sąd ostateczny ("Gdzie się nie skryje żadny"), co wpisuje się w średniowieczną hierarchię wartości, gdzie życie wieczne było ważniejsze niż doczesne bogactwa. Wersy mówiące o nagrodzie dla cnotliwych ("Jidą w niebieskie radości") i karze dla grzeszników ("A nie w piekielne żałości") odzwierciedlają teocentryczny światopogląd epoki, skupiony na Bogu i życiu pozagrobowym.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wszystkie wymagania zasad oceniania. Uczeń podał nazwę epoki (Średniowiecze) oraz wykazał zgodność postawy zalecanej w tekście ze światopoglądem tej epoki. W uzasadnieniu odniósł się do kluczowych elementów średniowiecznego światopoglądu, takich jak przemijalność życia, marność dóbr materialnych (vanitas), teocentryzm i przygotowanie na sąd ostateczny. Odpowiedź jest spójna, precyzyjna i odpowiada na oba elementy polecenia.

**Ocena:** 1 punkt (zgodnie z zasadami oceniania)

**Uzasadnienie:**
- Poprawnie podana nazwa epoki: "Średniowiecze".
- Trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście ze światopoglądem średniowiecza, z odniesieniem do kluczowych idei (vanitas, teocentryzm, przygotowanie na sąd ostateczny).
- Odpowiedź jest spójna i logiczna, nie zawiera błędów merytorycznych.
- Uczeń odniósł się do postawy życiowej zalecanej w tekście (skromność, pobożność, odrzucenie dóbr materialnych), co jest zgodne z uwagami w zasadach oceniania.
- Brak elementów obraźliwych lub nieodpowiednich.

Odpowiedź w pełni spełnia wymagania zadania i zasad oceniania, dlatego zasługuje na maksymalną liczbę punktów.

Zadanie 8.1

Podaj argumenty, którymi podmiot liryczny w przytoczonym fragmencie "Pieśni 14" Jana Kochanowskiego przekonuje rządzących, że ich obowiązkiem jest zawsze mieć na względzie dobro społeczeństwa.

## Format odpowiedzi

Argument 1: akapit
Argument 2: akapit

Rozwiązanie

Argument 1: Podmiot liryczny przypomina rządzącym, że zajmują miejsce zasiedli Boże na ziemi, co oznacza, że ich władza pochodzi od Boga i mają obowiązek dbać nie tylko o swoje interesy, ale przede wszystkim o dobro całego społeczeństwa. 
Argument 2: Podmiot liryczny podkreśla, że występki przełożonych prowadzą do upadku miast i państw, co jest ostrzeżeniem przed konsekwencjami niewłaściwego sprawowania władzy. Wskazuje to na odpowiedzialność rządzących za losy poddanych.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń podał dwa argumenty, które są zgodne z tekstem źródłowym i trafnie odnoszą się do obowiązków rządzących.

**Argument 1**: Podmiot liryczny przypomina rządzącym, że zajmują miejsce zasiedli Boże na ziemi, co oznacza, że ich władza pochodzi od Boga i mają obowiązek dbać nie tylko o swoje interesy, ale przede wszystkim o dobro całego społeczeństwa.  
To bezpośrednie nawiązanie do fragmentu: *„Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, / Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi, / Z którego macie nie tak swe własne rzeczy / Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.”*  
Argument jest trafny i oparty na tekście.

**Argument 2**: Podmiot liryczny podkreśla, że występki przełożonych prowadzą do upadku miast i państw, co jest ostrzeżeniem przed konsekwencjami niewłaściwego sprawowania władzy.  
To również bezpośrednie nawiązanie do fragmentu: *„Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.”*  
Argument jest trafny i oparty na tekście.

Odpowiedź jest spójna, precyzyjna i w pełni odpowiada na polecenie. Uczeń poprawnie zidentyfikował i sformułował argumenty wynikające z tekstu.  
**Ocena: 1 punkt**

Zadanie 8.2

Uzupełnij tabelę. Z przytoczonego fragmentu Pieśni 14 Jana Kochanowskiego wypisz przykład epitetu oraz podaj nazwę środka retorycznego, którego przykład zamieszczono w tabeli.

## Tabela (uzupełnij puste komórki)
| Nazwa środka retorycznego | Przykład |
| - | - | 
| epitet | [] |
| [] | "Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono" |

Rozwiązanie

<TEKST_ODPOWIEDZI>
# Odpowiedź

## Tabela (uzupełniona)
| Nazwa środka retorycznego | Przykład |
| - | - | 
| epitet | "ludzką sprawiedliwość" |
| apostrofa | "Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie" |
</TEKST_ODPOWIEDZI>

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń prawidłowo zidentyfikował epitet ("ludzką sprawiedliwość") oraz apostrofę ("Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie"). Odpowiedź jest zgodna z tekstem źródłowym i nie zawiera błędów merytorycznych. Uczeń poprawnie uzupełnił tabelę, podając nazwę środka retorycznego i odpowiedni przykład z tekstu.

**Ocena:** 1 punkt (maksymalna liczba punktów)

**Uzasadnienie:**
- Uczeń poprawnie rozpoznał epitet ("ludzką sprawiedliwość") i apostrofę ("Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie").
- Przykłady są zgodne z tekstem źródłowym.
- Odpowiedź jest precyzyjna i kompletna, nie zawiera błędów ani dodatkowych, niepotrzebnych informacji.
- Uczeń w pełni wykorzystał tekst źródłowy do udzielenia odpowiedzi.

Zadanie 9

Rozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza "Stabat Mater" Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty – każdy w odniesieniu do obu tekstów.

## Format odpowiedzi

Rozstrzygnięcie: (zdanie)
Argument 1.: (akapit)
Argument 2.: (akapit)

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: Obraz matki w przytoczonym fragmencie "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza "Stabat Mater" Józefa Wittlina.

Argument 1.: Obie matki przeżywają głęboki ból i cierpienie związane ze stratą syna. W "Dziadach" Rollisonowa rozpacza po pobiciu swojego dziecka, słysząc jego krzyk przez mury więzienia, podczas gdy w "Stabat Mater" matka stoi niewzruszenie przy martwym synie, którego ciało zostało zbezczeszczone. Obie postaci łączy bezsilność i milczące cierpienie.

Argument 2.: Matki w obu tekstach są przedstawione jako symboliczne strażniczki pamięci i godności swoich synów. Rollisonowa, mimo terroru, stara się bronić niewinnego więźnia, a matka z "Stabat Mater" milcząco świadczy o zbrodni okupantów. Obie postaci reprezentują opór duchowy wobec przemocy i próbę zachowania człowieczeństwa w obliczu tragedii.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń rozstrzyga, że obraz matki w obu tekstach jest podobny, i formułuje dwa argumenty odnoszące się do obu utworów.

**Rozstrzygnięcie:** "Obraz matki w przytoczonym fragmencie 'Dziadów' cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza 'Stabat Mater' Józefa Wittlina."

**Argument 1:** "Obie matki przeżywają głęboki ból i cierpienie związane ze stratą syna. W 'Dziadach' Rollisonowa rozpacza po pobiciu swojego dziecka, słysząc jego krzyk przez mury więzienia, podczas gdy w 'Stabat Mater' matka stoi niewzruszenie przy martwym synie, którego ciało zostało zbezczeszczone. Obie postaci łączy bezsilność i milczące cierpienie."

**Argument 2:** "Matki w obu tekstach są przedstawione jako symboliczne strażniczki pamięci i godności swoich synów. Rollisonowa, mimo terroru, stara się bronić niewinnego więźnia, a matka z 'Stabat Mater' milcząco świadczy o zbrodni okupantów. Obie postaci reprezentują opór duchowy wobec przemocy i próbę zachowania człowieczeństwa w obliczu tragedii."

**Ocena:** Odpowiedź jest poprawna, ponieważ:
1. Rozstrzygnięcie jest jednoznaczne i logiczne.
2. Oba argumenty są trafne i odnoszą się do obu tekstów (porównują cechy wspólne matki w "Dziadach" i "Stabat Mater").
3. Argumenty zawierają konkretne przykłady z tekstów, co świadczy o ich poprawności merytorycznej.

**Punktacja:** 2 punkty (zgodnie z zasadami oceniania za dwa poprawne argumenty).

**Uzasadnienie:** Odpowiedź spełnia wszystkie wymagania zadania, jest spójna i dobrze uzasadniona. Uczeń wykazał się umiejętnością porównywania tekstów literackich i formułowania argumentów na podstawie analizy obu fragmentów.

Zadanie 10.1

Spośród podanych postaci (A–D) z Wesela Stanisława Wyspiańskiego wybierz i zaznacz tę, której ukazuje się Rycerz.

A. Poeta. []
B. Dziad. []
C. Gospodarz. []
D. Dziennikarz. []

Rozwiązanie

D. Dziennikarz. []

Ocena

Odpowiedź ucznia: D. Dziennikarz.

Zgodnie z podanymi zasadami oceniania, poprawna odpowiedź to A - Poeta. Uczeń wybrał postać Dziennikarza, co jest niezgodne z treścią utworu "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, gdzie Rycerz ukazuje się Poecie (Stanisławowi Młodożeniec). Odpowiedź ucznia jest więc niepoprawna.

Na podstawie zasad oceniania:
- 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Uzasadnienie: Uczeń wybrał postać Dziennikarza, podczas gdy poprawną odpowiedzią jest Poeta. Odpowiedź nie spełnia wymagań szczegółowych dotyczących znajomości treści utworu jako lektury obowiązkowej.

Ostateczna ocena: 0 punktów.

Zadanie 10.2

Wyjaśnij, czego symbolem jest Rycerz w “Weselu” Stanisława Wyspiańskiego.

Rozwiązanie

Rycerz w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego symbolizuje ideały rycerskie, takie jak honor, odwaga i poświęcenie dla ojczyzny. Jego postać nawiązuje do polskiej tradycji romantycznej i neoromantycznej, reprezentując marzenia o wolności i niepodległości Polski. Rycerz jest także symbolem przeszłości narodowej, która kontrastuje z rzeczywistością współczesnych bohaterów dramatu, ukazując rozdźwięk między ideałami a codziennością.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania szczegółowe określone w zasadach oceniania. Uczeń wyjaśnił, czego symbolem jest Rycerz w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego, odwołując się do ideałów rycerskich (honor, odwaga, poświęcenie dla ojczyzny) oraz nawiązań do polskiej tradycji romantycznej i neoromantycznej. Wskazał również na kontrast między ideałami przeszłości a współczesną rzeczywistością bohaterów dramatu, co jest istotnym elementem interpretacji symbolu Rycerza w utworze.

Odpowiedź jest spójna, precyzyjna i wyczerpująca, zgodna z treścią lektury obowiązkowej. Nie zawiera błędów rzeczowych ani nieprecyzyjnych sformułowań. Uczeń wykazał się znajomością i zrozumieniem problematyki utworu, co jest zgodne z wymaganiami podstawy programowej.

Zgodnie z zasadami oceniania, za poprawne wyjaśnienie symboliki Rycerza w "Weselu" uczeń otrzymuje 1 punkt.

**Ocena: 1 punkt**

**Uzasadnienie:** Odpowiedź jest zgodna z wymaganiami szczegółowymi (interpretacja treści symbolicznych, znajomość lektury obowiązkowej, rozpoznanie tematyki utworu). Uczeń poprawnie wyjaśnił symbolikę Rycerza, odwołując się do kluczowych aspektów jego postaci w kontekście dramatu. Odpowiedź jest precyzyjna i nie zawiera błędów merytorycznych.

Zadanie 11

W kontekście przytoczonego fragmentu wiersza “Ten czas” Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania “przejdziem w mit”.

Rozwiązanie

W wierszu "Ten czas" Krzysztof Kamil Baczyński używa sformułowania "przejdziem w mit", aby wyrazić ideę, że pokolenie Kolumbów (młodych ludzi dorastających podczas II wojny światowej) zostanie zapamiętane jako symboliczne i heroiczne postacie w historii. W kontekście wojennym, gdzie śmierć jest powszechna, a cierpienie dominuje, poeta sugeruje, że ich los stanie się częścią zbiorowej pamięci – nie jako zwykłe ofiary, ale jako bohaterowie, których życie i śmierć nabrały mitycznego wymiaru. "Przejdziem w mit" oznacza więc przekształcenie indywidualnych doświadczeń w uniwersalną opowieść, która przetrwa pokolenia. Baczyński podkreśla kontrast między ich małością ("tacy mali") a historycznym znaczeniem, jakie zyska ich ofiara.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania szczegółowe zadań. Uczeń prawidłowo interpretuje sens sformułowania "przejdziem w mit" jako przekształcenie indywidualnych doświadczeń pokolenia Kolumbów w uniwersalną, mityczną opowieść. Odpowiedź zawiera kontekst historyczny (II wojna światowa) oraz podkreśla kontrast między małością jednostek a ich historycznym znaczeniem. Uczeń nie popełnił błędów rzeczowych i odpowiedź jest spójna z tekstem źródłowym.

Ocena: **1 punkt**

Uzasadnienie: Odpowiedź w pełni realizuje wymagania szczegółowe, poprawnie interpretując symboliczne znaczenie sformułowania "przejdziem w mit" oraz osadzając je w kontekście historycznym i literackim. Nie ma potrzeby obniżania punktacji ze względu na precyzję czy zgodność z tekstem źródłowym.

Zadanie 12

Zapoznaj się z poniższą okładką książki Rok 1984 George’a Orwella.

Rozwiązanie

Bielik 11b v3.0 jest modelem, który nie potrafi analizować obrazów, zatem to zadanie nie zostało wykonane.

Zadanie 13

Wyjaśnij, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka. Odpowiedź zilustruj przykładem z tego fragmentu.

Rozwiązanie

Groteskowy charakter sytuacji w przedstawionym fragmencie "Tanga" Sławomira Mrożka polega na absurdalnym i przerysowanym potraktowaniu tematu śmierci. Eugenia, starsza kobieta, postanawia umrzeć w sposób teatralny i celowy, co wywołuje konsternację wśród pozostałych członków rodziny. Jej decyzja jest przedstawiona jako coś zwyczajnego i racjonalnego ("Co za ludzie!"), podczas gdy reakcje innych postaci (np. Eleonory, Eugeniusza, Ali) są pełne zdziwienia i sprzeciwu wobec tego pomysłu. Groteska przejawia się również w kontraście między powagą tematu śmierci a lekkością, z jaką Eugenia go traktuje, oraz w reakcjach rodziny, która nie potrafi zaakceptować jej decyzji. Przykładem groteski jest scena, w której Eugenia kładzie się na katafalku i splata ręce na piersi, jakby odgrywała zaplanowaną scenę śmierci, podczas gdy inni traktują to jako dziwactwo.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń wyjaśnia, na czym polega groteskowy charakter sytuacji, wskazując na absurdalne i przerysowane potraktowanie tematu śmierci przez Eugenię oraz kontrast między jej zachowaniem a reakcjami rodziny. Przykład z tekstu (scena, w której Eugenia kładzie się na katafalku) jest trafnie dobrany i ilustruje groteskowość sytuacji. Odpowiedź jest spójna, merytoryczna i zgodna z zasadami oceniania.

**Ocena:** 1 punkt (maksymalna możliwa)

**Uzasadnienie:**
- Uczeń poprawnie wyjaśnia groteskowy charakter sytuacji, wskazując na absurdalność zachowania Eugenii i kontrast między jej postawą a reakcjami rodziny.
- Przykład z tekstu (Eugenia kładąca się na katafalku) jest trafny i dobrze ilustruje groteskowość sceny.
- Odpowiedź jest spójna, logiczna i w pełni odpowiada na polecenie zadania.
- Brak błędów merytorycznych lub językowych.

Zadanie 14

Czy postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do przytoczonego utworu oraz do mitu o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego.

Rozwiązanie

Postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta różni się od mitologicznego pierwowzoru. W micie o Prometeuszu, opisanym przez Jana Parandowskiego, tytan jest buntownikiem i dobroczyńcą ludzkości, który kradnie ogień dla ludzi i zostaje surowo ukarany przez Zeusa. W utworze Herberta Prometeusz jest starym człowiekiem, żyjącym w spokoju, piszącym pamiętniki i próbującym pogodzić się z losem. Jego bunt wyraża się jedynie przez cichy śmiech, co jest zupełnie inną formą sprzeciwu niż w mitologii. W tekście Herberta Prometeusz nie walczy aktywnie, lecz godzi się z koniecznościami świata, podczas gdy w micie jego postawa jest pełna determinacji i poświęcenia dla ludzkości.

Ocena

Odpowiedź ucznia jest poprawna i spełnia wymagania zadania. Uczeń porównuje postawę Prometeusza z utworu Herberta z mitologicznym pierwowzorem, wskazując na różnice w ich postawach. W micie Prometeusz jest aktywnym buntownikiem i dobroczyńcą ludzkości, podczas gdy w wierszu Herberta jest to stary człowiek pogodzony z losem, wyrażający sprzeciw jedynie przez cichy śmiech. Uczeń odwołuje się do obu źródeł (utworu i mitu) i trafnie uzasadnia swoją tezę.

Ocena: **2 punkty**

Uzasadnienie:
- Odpowiedź zawiera rozstrzygnięcie (postawa Prometeusza w utworze różni się od mitologicznego pierwowzoru) oraz trafne uzasadnienie, odwołujące się do obu źródeł.
- Uczeń wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej.
- Odpowiedź jest spójna i logiczna, nie zawiera błędów rzeczowych ani niejasności.
- Uczeń spełnia wszystkie wymagania szczegółowe zadania.

Pamiętaj: Prezentowane powyżej odpowiedzi są wygenerowane przez AI i mogą zawierać błędy.

Wnioski

Praca z/nad tekstem źródłowym, porównanie utworów literackich lub ich fragmentów, dostrzeganie kontynuacji i nawiązań w porównywanych utworach, wyszukiwanie informacji podanych wprost itp. idzie zwykle Bielikowi dobrze. Dodatkowe teksty wyraźnie polepszają jakość odpowiedzi generowanych przez model.
Gdy zaczniemy pytać o rzeczy mniej dostępne wprost lub ukryte przekazy, wtedy polski LLM potrafi się pogubić. Np. w zadaniu 13 z wyjaśnieniem groteski, moim zdaniem, Bielik Uczeń poradził sobie tylko dostatecznie, choć Bielik Egzaminator uważa inaczej.
Wiedza oczekiwana od ucznia zdającego maturę, tj. znajomość lektur obowiązkowych - tutaj nie będzie chyba zaskoczeniem, że Bielik będzie czasami błądził. Np. w zadaniu 10.1, gdzie zamiast poety uparcie, nawet po 20 próbach, wskazuje dziennikarza. W zadaniu 10.2 “poprawnie” ujmuje główne aspekty symboliki rycerza, ale brakuje doprecyzowania, że rycerz jest bezpośrednim wyzwaniem rzuconym poecie, “poezja czynu kontra dekadentyzm” itp. Lepiej wypada w znajomości mitologii, z której korzysta w zadaniu 14 (widocznie tokeny zadania lepiej mu podeszły).
Wiedza o literackich środkach wyrazu artystycznego? Jakaś jest, co widać w zadaniu 8.1.
Czy “orzeł” rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi? Rozwiązanie zadanie 7.2 pokazuje, że na średniowieczu się trochę zna.
Bielik 11b v3.0 jest modelem, który “zna się tylko na pracy z tekstem”, zatem nie rozwiąże zadań polegających na analizie obrazów, np. zadanie 12.

Czy Bielik Uczeń poprawnie rozwiąże zadania maturalne z języka polskiego na poziomie podstawowym? Niektóre tak. Zależy to od typu zadania i użytego prompta.

Wyraźnie widać, że w niektórych zadaniach model potrzebuje lepszego nakierowania na rozwiązanie - nie wystarczy polecenie z arkusza egzaminacyjnego, tak jak przyjąłem to w testach powyżej. Owo nakierowanie można uzyskać co najmniej na dwa sposoby: rozbudowując prompt i/lub chatować z Bielikiem, aby w kolejnych wiadomościach dookreślać czego od niego oczekujemy, bazując na jego odpowiedziach. Ale to juz inna historia…

Jeśli masz pytania, zauważysz błąd i/lub natkniesz się na jakiś problem, możesz skontaktować się ze mną za pośrednictwem X: @kskrzypinski.

Photo by Lucius Hunter